Tarihsel materyalizm, donmuş formüllerin değil; hareket hâlindeki maddi gerçekliğin devrimci tahlil bilimidir. Marksizm-Leninizm-Maoizm (MLM) ideolojik hattının Türkiye topraklarındaki kurucu önderi İbrahim Kaypakkaya’nın katledilişinin 53. yıl dönümü, yalnızca nostaljik bir anma ritüeli değil; Marksist teorinin günümüz dijital kapitalizmi, yapay zekâ sömürüsü ve modern emperyalist savaşlar ekseninde yeniden üretilmesi gereken tarihsel bir dönemeçtir.
Bugün dünya sosyalist hareketinin karşı karşıya kaldığı en büyük paradoks; Karl Marx’ın Das Kapital’de formüle ettiği kapitalist üretim ilişkilerinin dehasını ve işleyiş yasalarını geliştirmek yerine, onu adeta bir “kutsal metin” gibi dogmatize etmesidir. Kapitalizm, Marx’ı okuyarak kendi krizlerini yönetme, teknolojiyi sömürüyü derinleştirmek için araçsallaştırma yeteneği geliştirirken; solun geniş bir kesimi ezberlenmiş sloganların konforlu alanına sığınmıştır. Oysa Kaypakkaya’nın “ser verip sır vermeyen” pratiği ve teorik atılımı, tam da bu dogmatizme vurulmuş en keskin neşterdir.
1. Dogmatizme Karşı Metodolojik Kopuş: Marx’ı Ezberlemek mi, Marx’la Birlikte Savaşmak mı?
Karl Marx, kapitalizmin bağrındaki temel çelişkiyi —üretimin toplumsal karakteri ile mülkiyetin özel karakteri arasındaki uzlaşmazlığı— ortaya koyduğunda, insanlığın önüne bilimsel bir kurtuluş haritası sermişti. Ancak geçen yüzyıl içinde burjuvazi, bu haritayı tersinden okuyarak kendi ömrünü uzatmanın yollarını buldu. Refah devleti illüzyonları, tüketim kültürünün kitlelere enjekte edilmesi ve borçlandırma mekanizmalarıyla işçi sınıfı, sistemin içerisine eklemlenmeye çalışıldı.
Sosyalist hareketin bu süreçteki en büyük zaafı, yöntemi (diyalektiği) değil, neticeleri (şemaları) taklit etmesi oldu. Kaypakkaya’yı 71 Devrimci Çıkışı içerisinde ve uluslararası MLM hareketinde özgün kılan tam olarak bu “şablonculuk karşıtlığıdır”. O, Çin Devrimi’nin ve Büyük Proleter Kültür Devrimi’nin (BPKD) evrensel ilkelerini alırken, bunları Türkiye’nin yarı sömürge yarı feodal özgül koşullarına cerrahi bir titizlikle uyguladı. Kemalizm’in sınıfsal özünü faşizm olarak kodlarken ya da Kürt ulusunun Kendi Kaderini Tayin Hakkı’nı (UKKTH) tavizsizce savunurken, döneminin tabularını yıktı.
Bugün Das Kapital’in üstüne yeni bir “kum tanesi” dahi ekleyememekten yakınan revizyonist ve sağ oportünist odaklar, Marx’ın yaşayan ruhunu kavramaktan uzaktır. Marx bugün yaşasaydı, kendi yazdıklarını veri tabanlarının, algoritmaların ve dijital sömürünün ışığında şüphesiz yeniden çözümlerdi. Kaypakkaya’nın yöntemi de tam olarak budur: Somut durumun somut tahlili.
2. Günümüz Emperyalist Savaşları, Halkların
Acısı ve Yapay Zekâ Sömürüsü
Maoist sınıf perspektifi, bugünün dünyasını analiz ederken emperyalist-kapitalist sistemin ulaştığı en çürümüş ve en vahşi aşamayı gözler önüne sermektedir. Bugünün dünyası; yapay zekâ algoritmalarıyla optimize edilmiş sömürü mekanizmaları, insansız hava araçlarıyla (İHA/SİHA) yürütülen asimetrik savaşlar ve emperyalist pazar kavgalarının ortasında inleyen halkların kan gölüne dönmüş coğrafyasıdır.
Dijital Taylorizm ve Algoritmik Sömürü
Yapay zekâ ve ileri teknoloji, burjuva ideologları tarafından “insanlığın özgürleşmesi” olarak pazarlanmaktadır. Oysa Maoist iktisat perspektifinden bakıldığında, yapay zekâ; canlı emeğin (artı-değerin tek kaynağı) üzerindeki denetimi ve sömürüyü mutlaklaştıran yeni bir “Dijital Taylorizm” aracıdır. Fabrikalardaki montaj hatlarından, lojistik merkezlerindeki kuryelerin saniyelerle yarışan algoritmik rotalarına kadar kapitalizm, teknolojiyi emek sömürüsünü maksimize etmek için kullanmaktadır. Bilgi üretimi ve dijital emek, prekaryalaşan (güvencesizleşen) milyonlarca yeni işçiyi proletaryanın saflarına katmıştır.
Modern Savaşlar ve Halkların Ortak Acısı
Ortadoğu’dan Doğu Avrupa’ya kadar uzanan coğrafyada patlak veren emperyalist paylaşım savaşları, sistemin yapısal krizinin bir sonucudur. Savaş endüstrisi, yapay zekâ tabanlı hedef belirleme sistemleriyle halkların üzerine ölüm yağdırmaktadır. Kaypakkaya’nın milliyetçiliğe ve şovenizme karşı çektiği net barikat, bugün her zamankinden daha hayatidir. Göçmen krizleri, ulusal baskılar ve ekolojik yıkım, sömürgeci ve komprador devletlerin bekası uğruna halklara reva görülen mutlak birer acı reçetedir.
3. Kentleşen Sınıf Gerçekliği ve Halk Savaşı Stratejisinin Yeniden Üretimi
Kaypakkaya’nın 1970’lerde formüle ettiği strateji, o dönemin nesnel gerçekliği olan güçlü yarı feodal ilişkilere, köylülüğün nüfus ağırlığına ve kırların belirleyiciliğine dayanıyordu. Ancak bugünün Türkiye-Kuzey Kürdistan ve dünya gerçekliği köklü bir değişim geçirmiştir. Kapitalist üretim ilişkileri hegemonik hâle gelmiş, köylülük çözülmüş ve nüfusun ezici çoğunluğu kentlerde, sanayi havzalarında yoğunlaşmıştır.
Bu nesnel değişim, Maoist Halk Savaşı stratejisinin özünü (yani kitlelere dayanma, zorun rolü ve eski devlet aygıtının parçalanması zorunluluğunu) ortadan kaldırmaz; aksine onun biçimsel olarak yeniden üretilmesini dayatır.
Yeni Stratejik Mevziler
• Fabrikalar ve Sanayi Havzaları: Sınıf savaşımının kalbi artık devasa lojistik üslerinde, teknoloji koridorlarında ve organize sanayi bölgelerindedir.
• Kent Yoksullarının Varoşları: Barınma hakkından yoksun, güvencesiz ve geleceksiz bırakılan kent yoksullarının mahalleleri, devrimin potansiyel kaleleridir.
• Dijital ve İllegal Örgütlenme Diyalektiği: Devletin dijital gözetim mekanizmalarına (yapay zekâ takip sistemleri, yüz tanıma, siber istihbarat) karşı; esasta legal imkanları yadsımayan ancak illegal örgütlenmeyi merkeze alan, esnek ve hücre tipi ağların inşası kaçınılmazdır.
4. Özcesi: Kaypakkaya Paradoksunu Aşmak ve Geleceği Kazanmak
İbrahim Kaypakkaya’nın tarihsel figürü üzerindeki en büyük çarpıtma, onun keskin ideolojik hattının içinin boşaltılarak “sınıflar üstü bir saygı nesnesine” veya melankolik bir direniş kültüne indirgenmesidir. O, reformizmin, parlamentarizmin ve düzen içi “muhalefetçilik” hayallerinin sol hareketi tasfiye ettiği her dönemde yeniden keşfedilmesi gereken ideolojik bir pusuladır.
Kaypakkaya’yı gerçekten anmak; onun yarım asır önce yazdığı metinleri mekanik bir biçimde tekrarlamak değil, onun “kopuş içinde kopuş” yaratan metodolojik cesaretini bugünün dünyasına taşımaktır.
Das Kapital’in üzerine o kum tanesini koyacak olanlar; laboratuvarlarda veri etiketleyen güvencesiz teknoloji işçileri, fabrikalarda şalter indiren metal işçileri, emperyalist kuşatmaya karşı direnen ezilen halklar ve tüm bu dinamikleri MLM’nin bilimsel ışığıyla sentezleyen devrimci iradedir.
Kazanılacak bir dünya hâlâ duruyor; ancak o dünya merasim alanlarında değil, dijital sömürüye, algoritmalara, faşist diktatörlüklere ve emperyalist savaş aygıtlarına karşı kitlelerin örgütlü zoruyla inşa edilecek kızıl gelecekte saklıdır.
Kaypakkaya Yoldaş, Savaşan Proletaryanın İdeolojik Rotalarında Yaşıyor!
Mehmet Karaca