1789’UN BURJUVA DEVRİMİ, 1871’İN PARİS KOMÜNÜ, 1968’İN ÖĞRENCİ-İŞÇİ İSYANI VE BUGÜNÜN LİSELİLERİ
Fransa’da 8 Ekim’de Bastille Meydanı’nda bir araya gelen liseliler ve öğrenciler, yalnızca eğitim sistemindeki sorunlara değil, gençliğin geleceksizliğine ve toplumsal eşitsizliklere de itirazlarını yükseltti. Eylemin gerçekleştiği meydan ise bu buluşmaya tarihsel bir anlam kazandırdı. Bir zamanlar mutlak monarşinin baskısını simgeleyen Bastille, bugün gençlerin taleplerini duyurduğu bir mücadele alanına dönüştü.
Bastille’den yükselen ses, Fransa’nın devrimci geçmişini yeniden gündeme getiriyor: 1789’un burjuva devrimi, 1871’in Paris Komünü, 1968’in öğrenci-işçi hareketi ve bugünün liselileri… Bunlar birbirinin tekrarı değil; farklı tarihsel koşullarda ortaya çıkan, fakat mevcut düzenin değişmez olmadığını gösteren mücadele deneyimleridir.
1789: ESKİ DÜZENİN SARSILIŞI
14 Temmuz 1789’da Bastille’in ele geçirilmesi, mutlak monarşiye ve feodal ayrıcalıklara karşı yükselen Fransız Devrimi’nin simgelerinden biri oldu. Devrim, eski düzenin çözülüşünü ve burjuvazinin yükselişini ifade ederken halk kitlelerinin de tarihe doğrudan müdahalesinin önünü açtı.
Ancak feodal ayrıcalıkların tasfiyesi, sınıfsal eşitsizliklerin ortadan kalkması anlamına gelmedi. Burjuva devriminin özgürlük ve eşitlik vaatleri, sonraki kuşaklar açısından daha ileri toplumsal dönüşümlerin de tartışma konusu hâline geldi. Bastille’in tarihsel anlamı burada yatıyordu: Hiçbir iktidar toplumsal çelişkilerden bağımsız değildi ve hiçbir düzen sonsuza kadar değişmeden kalamazdı.
1871: PARİS KOMÜNÜ VE İŞÇİ SINIFININ İKTİDAR ARAYIŞI
Fransa-Prusya Savaşı’nın ardından derinleşen kriz, 1871’de Paris Komünü’nün doğuşuna zemin hazırladı. Parisli işçiler ve emekçi halk, mevcut devlet iktidarına karşı kendi yönetim deneyimlerini kurdular. Komün kısa ömürlü oldu ve kanlı biçimde bastırıldı; ancak işçi sınıfının siyasal iktidar sorununu doğrudan gündeme getiren tarihsel bir deneyim olarak devrimci mücadelelerdeki yerini korudu.
1789’da eski feodal düzen sarsılmıştı; 1871’de ise işçi sınıfı kendi iktidar biçimini yaratma girişiminde bulundu. Bu iki deneyim arasındaki fark, toplumsal dönüşümün hangi sınıfın çıkarları doğrultusunda ilerleyeceği sorusunu ortaya koyuyordu. Paris Komünü, sonraki devrimci hareketlere yalnızca bir direniş mirası değil, devlet ve sınıf iktidarı üzerine düşünme deneyimi de bıraktı.
1968: ÖĞRENCİ-İŞÇİ İSYANI, MAOİZM VE BPKD
Mayıs-Haziran 1968’de Fransa’da üniversitelerde başlayan öğrenci hareketi, kısa sürede fabrikalara yayılan kitlesel işçi grevleriyle birleşti. Milyonlarca işçinin katıldığı grevler, De Gaulle yönetimini ciddi bir siyasal krizle karşı karşıya bıraktı. Üniversitelerdeki otoriter ilişkilere, kapitalist toplumun dayattığı yaşam biçimine ve çalışma koşullarına yönelen itirazlar, ülke çapında büyük bir toplumsal sarsıntı yarattı.
Bu dönemin devrimci atmosferinde Marksizm-Leninizm, Mao Zedung düşüncesi ve Çin’de 1966’da başlayan **Büyük Proleter Kültür Devrimi (BPKD)** önemli bir ideolojik etki yarattı. BPKD’nin bürokratikleşmeye ve sosyalizm içinde kapitalist restorasyon tehlikesine karşı ileri sürdüğü tezler, Fransa’daki radikal öğrenci ve aydın çevrelerinde tartışıldı. Kitlelerin siyasete doğrudan katılması, gençliğin devrimci mücadeledeki rolü ve devrimin iktidarın ele geçirilmesiyle tamamlanmayacağı düşüncesi, dönemin ideolojik mücadelelerinin başlıca konuları arasındaydı.
Fransa’daki Maoist çevreler, devrimci siyaseti üniversitelerle sınırlamamak ve işçi sınıfıyla bağ kurmak gerektiğini savundular. 1968 sonrasında bazı militanların fabrikalarda çalışmaya yönelmesi, bu arayışın somut örneklerinden biriydi. Maoizmin etkisi yalnızca Çin’e duyulan ilgiden değil, devrimin öznesi, kitlelerin rolü ve yeni ayrıcalıklı tabakaların ortaya çıkma tehlikesi üzerine yürütülen tartışmalardan da kaynaklanıyordu.
Elbette 1968’i yalnızca Maoizme ya da BPKD’ye indirgemek doğru olmaz. Hareket, farklı siyasal akımların, öğrenci taleplerinin, işçi sınıfının mücadele birikiminin ve dönemin uluslararası çelişkilerinin kesişiminde gelişti. Üstelik kitlesel grevler ve sokak hareketi, kendiliğinden devrimci iktidarın kurulmasına dönüşmedi. Buna rağmen 1968, gençliğin isyanının işçi sınıfının mücadelesiyle buluştuğunda mevcut düzeni sarsabilecek bir toplumsal güce dönüşebileceğini gösterdi.
BUGÜN: BASTİLLE’DE YENİ KUŞAĞIN SESİ
Bugünün liselileri, farklı tarihsel koşullarda olsa da eğitimdeki eşitsizliklere, öğretmen eksikliğine, kalabalık sınıflara ve gelecek kaygısına karşı seslerini yükseltiyor. Bu talepler yalnızca okul yaşamına ilişkin sorunlardan ibaret değil. Eğitim olanaklarına erişim, kamu hizmetlerinin durumu ve gençlerin geleceği, daha geniş toplumsal eşitsizliklerle iç içe.
Bastille’de toplanmak, 1789’un yeniden yaşandığı anlamına gelmiyor. Ancak tarihsel olarak halk hareketleriyle özdeşleşmiş bir meydanda gençlerin taleplerini duyurması, Fransa’da sokak eylemlerinin siyasal kültürdeki yerini yeniden görünür kılıyor. Jean-Luc Mélenchon’un da Bastille’in tarihsel simgesine gönderme yapması, meydanın siyasal hafızadaki önemini yansıtıyor; fakat gençlik hareketinin tamamını tek bir siyasal aktörün yaklaşımıyla açıklamak mümkün değil.
1789, 1871 ve 1968’in deneyimleri bugünün liselilerine hazır bir reçete sunmuyor. Bu tarihsel kesitlerin ortaklığı, aynı sonuca ulaşmalarında değil; toplumsal çelişkilerin mücadeleleri doğurmasında ve halkın kendi yaşamı üzerinde söz sahibi olma arayışında yatıyor.
Fransa’nın devrimci tarihi, yalnızca geçmişte kazanılmış bir unvan değildir. Aynı zamanda devrimlerin, karşıdevrimlerin, yenilgilerin ve yeniden yükselen mücadelelerin tarihidir. Bu mirasın anlamı, geçmişi romantikleştirmekten değil, her dönemin somut koşullarını ve sınıfsal çelişkilerini kavramaktan geçer.
Bastille’deki liselilerin direnişinin geleceği, meydandaki kalabalığın büyüklüğünden çok, taleplerinin nasıl karşılanacağına ve mücadelenin toplumsal yaşamda nasıl bir karşılık bulacağına bağlı olacaktır.
Bastille’den Paris Komünü’ne, 1968’in öğrenci-işçi isyanından bugünün liselilerine uzanan tarih, her kuşağın kendi koşullarında yeniden verdiği bir mücadeleyi anlatıyor. Fransa’nın devrimci mirası geçmişte donmuş bir anı değil; gençlerin bugün sorduğu sorularda yeniden anlam kazanan bir tarihtir: Nasıl bir eğitim, nasıl bir gelecek ve kimin için nasıl bir toplum?