Türkiye’nin Antalya’da ev sahipliği yapacağı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) öncesinde, Muğla’nın Akbelen bölgesinde yıllardır kömür madenciliğine karşı mücadele eden köylüler, dünya liderlerine seslenerek konferans salonlarından çıkıp yıkımın yaşandığı bölgeye gelmeleri çağrısında bulundu.
Reuters’ın 8 Kasım tarihli haberine göre İkizköy’de yaşayan ve bölgenin seçilmiş yerel yöneticisi olan Nejla Işık, yıllardır genişletilen linyit madenlerinin ormanları, zeytinlikleri, tarım alanlarını ve köylülerin yaşam alanlarını tehdit ettiğini belirtti. Işık, COP31’e katılacak devlet yöneticilerinin Antalya’daki toplantılarla yetinmeyerek Akbelen ve İkizköy’e gelmesini istedi.
Akbelen çevresindeki maden sahalarının genişletilmesine karşı çıkan köylüler, yıllardır ağaç kesimlerine ve kamulaştırma girişimlerine karşı mücadele ediyor. Bu mücadele sırasında gözaltılar, para cezaları ve yargı süreçleriyle karşı karşıya kaldılar.
Nejla Işık’ın 26 yaşındaki kızı Esra Işık, maden faaliyetleri için planlanan kamulaştırmaya karşı düzenlenen protestonun ardından 42 gün tutuklu kaldı. Temmuz ayında kamu görevlilerine direnme suçlamasıyla iki yıl hapis cezasına çarptırıldı. Karara itiraz süreci devam ederken serbest bulunuyor.
Reuters’a konuşan Esra Işık, verilen cezanın yalnızca kendisine değil, hakları, toprağı ve köyü için mücadele eden herkese yönelik bir mesaj niteliği taşıdığını söyledi.
TÜRKİYE ELEKTRİĞİNİN YÜZDE 34’Ü KÖMÜRDEN
COP31’in temel tartışma başlıklarından biri temiz enerjiye geçiş olacak. Ancak Türkiye’nin enerji tablosu, bu konferansın ev sahipliğiyle ortaya çıkan çelişkiyi de gösteriyor.
Enerji düşünce kuruluşu Ember’in verilerine göre kömür, 2025 yılında Türkiye’nin elektrik üretiminin yüzde 34’ünü karşıladı. Akbelen çevresindeki madenlerden çıkarılan linyit, Yeniköy ve Kemerköy termik santrallerine gönderiliyor. Bu santraller Türkiye’nin elektrik üretiminin yüzde 2’sinden biraz fazlasını sağlıyor.
Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar, Reuters’a yaptığı açıklamada temiz enerjiye geçişin üzerinde çalışıldığını, ancak madenlerde binlerce kişinin istihdam edilmesi nedeniyle dönüşümün zor olduğunu savundu. Bayraktar ayrıca 2040 yılına kadar 10 gigavat nükleer enerji kapasitesine ulaşmayı hedeflediklerini belirtti.
İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch) ise ekim ayında yayımladığı raporda Akbelen ve ülkenin diğer bölgelerinde çevre protestocularının keyfî biçimde gözaltına alındığını ve yargılandığını bildirdi. Hükümet ise polisin hukuka aykırı veya kamu düzenini tehdit eden gösterilere müdahale ettiğini savunuyor.
İKLİM ZİRVESİ İLE MADEN SAHALARI ARASINDAKİ ÇELİŞKİ
Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapması, iklim politikalarının yalnızca diplomatik açıklamalar ve uluslararası toplantılarla değerlendirilemeyeceğini bir kez daha gündeme taşıyor. Bir tarafta temiz enerji ve karbon salımının azaltılması hedefleri açıklanırken, diğer tarafta kömür madenciliğinin genişletilmesi nedeniyle ormanlar, tarım alanları ve köylülerin yaşam koşulları üzerindeki baskı sürüyor.
Akbelen direnişi bu çelişkinin somut örneklerinden biridir. Burada tartışılan yalnızca enerji üretiminin hangi kaynaktan sağlanacağı değildir. Aynı zamanda toprağın, suyun, ormanın ve yaşam alanlarının kimlerin kararları doğrultusunda kullanılacağı; ekonomik dönüşümün maliyetini hangi toplumsal kesimlerin üstleneceği sorusudur.
Kömürden çıkışın gerekliliği kadar, bu dönüşümün bedelinin madencilik bölgelerinde yaşayan emekçilere ve köylülere yüklenmemesi de önemlidir. Adil dönüşüm söylemi, iş güvencesi, alternatif istihdam, kamusal planlama ve yerel halkın karar süreçlerine katılımı olmadan yalnızca bir konferans başlığı olarak kalır.
Akbelen’deki mücadele, çevre sorununun aynı zamanda mülkiyet, emek, yaşam hakkı ve toplumsal karar alma meselesi olduğunu gösteriyor. COP31’in gerçek bilançosu, kürsülerde açıklanan hedeflerden çok, bu tür bölgelerde yaşanan somut gelişmelerle ölçülecek.