ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi marjında ilk kez üçlü bir görüşme gerçekleştirdi. Nükleer silahlar, Ukrayna savaşı ve İran’daki çatışmaların masaya yatırıldığı zirve, büyük güçler arasında yeni bir nüfuz paylaşımı arayışını gözler önüne serdi.
Çin’in teknoloji ve sanayi merkezi Shenzhen’de gerçekleştirilen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi, bu yıl ekonomik gündeminin ötesinde küresel güç dengelerini ilgilendiren kritik bir diplomatik buluşmaya sahne oldu. ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ilk kez aynı masada üçlü bir zirvede bir araya gelirken, liderler zirve boyunca ayrı ayrı ikili temaslarda da bulundu.
Görüşmenin ardından Trump’ın kameralar karşısında sarf ettiği “Tarih yazıyoruz” sözleri, zirvenin Batı ve dünya medyasında “yeni bir küresel uzlaşı” olarak pazarlanmasının önünü açtı. Ancak kapalı kapılar ardında yürütülen pazarlıkların kapsamı, meselenin halklar için bir barış müjdesinden ziyade küresel sermaye ve jeopolitik etki alanlarının yeniden tanzim edilmesi olduğunu gösteriyor.
Masadaki Üç Kritik Dosya: Nükleer Denge, Ukrayna ve İran
Shenzhen’deki üçlü zirvenin ve ikili görüşmelerin merkezinde üç ana başlık yer aldı:
Nükleer Silahların Kontrolü: Dünyanın en büyük üç nükleer gücünün liderlerini buluşturan görüşmede, ABD ile Rusya arasındaki New START anlaşmasının Şubat 2026’da sona ermesinin ardından doğan boşluk ve Çin’i de kapsayacak yeni bir silah kontrol mekanizması ele alındı. Pekin’in füze ve nükleer kapasitesindeki artış, Washington ve Moskova’yı Çin’i de denkleme dahil etmeye zorlarken, masadaki tartışmalar gerçek bir nükleer silahsızlanmadan çok “kontrollü caydırıcılık” sınırlarında kaldı.
Ukrayna Savaşı: Trump ile Putin’in ikili görüşmesinde öne çıkan Ukrayna dosyası, üçlü masada da küresel güvenlik mimarisinin bir parçası olarak değerlendirildi. Çatışmanın dondurulması veya yeni bir ateşkes hattının çizilmesi yönündeki arayışlar, Ukrayna halkının iradesinden bağımsız olarak büyük güçlerin güvenlik garantileri ve nüfuz sınırları üzerinden şekillendiriliyor.
Ticaret ve Teknoloji Rekabeti: Zirveye ev sahipliği yapan Shenzhen’in yüksek teknoloji ve üretim merkezi kimliği, ABD-Çin hattındaki gümrük vergisi pazarlıkları, yapay zekâ ve yarı iletken rekabetinin sembolü oldu. Trump ve Şi arasındaki görüşmelerde, tedarik zinciri krizlerini yumuşatmaya dönük taktiksel “tarife ateşkesleri” gündeme geldi.
Orta Doğu ve İran Hattına Etkileri: Enerji ve Nüfuz Pazarlığı
Zirvenin en kritik ve bölge halklarını doğrudan ilgilendiren başlıklarından birini ise İran’daki çatışmalar ve Orta Doğu dengeleri oluşturdu. İran, üç büyük gücün kesişen ve çatışan çıkarlarının tam merkezinde yer alıyor:
Çin’in Enerji Güvenliği ve Bölgesel İstikrar Arayışı: İran petrolünün en büyük alıcısı konumundaki Pekin yönetimi, Körfez’deki ve İran çevresindeki askeri gerilimin kendi enerji tedarik hatlarını ve “Kuşak ve Yol” projelerini tehdit etmesini istemiyor. Şi Cinping’in masadaki temel hamlesi, Washington’un İran üzerindeki askeri ve ekonomik baskısını frenleyerek bölgedeki ticari nüfuzunu korumak oldu.
Rusya’nın Jeopolitik Kozu: Moskova açısından İran, hem Batı yaptırımlarına karşı stratejik bir ortak hem de Ukrayna dosyasındaki pazarlıklarda elini güçlendiren bir jeopolitik kaldıraç işlevi görüyor. Putin, Orta Doğu’daki çatışma dinamiklerini Washington’a karşı bir denge unsuru olarak masada tutmayı hedefliyor.
Washington’un “Anlaşma” ve Baskı Kıskacı: Trump yönetimi ise bir yandan bölgedeki müttefikleri üzerinden askeri caydırıcılığı sürdürürken, diğer yandan Pekin ve Moskova’nın Tahran üzerindeki etkisini kullanarak İran’ı kendi şartlarıyla yeni bir masaya zorlamanın hesaplarını yapıyor.
Bu tablo, Orta Doğu’nun ve İran halklarının geleceğinin bir kez daha petrol boru hatları, silah satışları ve büyük güçlerin birbirine verdiği tavizler üzerinden pazarlık konusu edildiğini ortaya koyuyor.
Yeni Bir “Yalta” Hayali ve Emekçilerin Payına Düşen
Burjuva yorumcuların Shenzhen zirvesini 1945 Yalta Konferansı ile kıyaslaması tesadüf değildir. Nasıl ki Yalta’da dönemin galip güçleri dünyayı kapalı kapılar ardında nüfuz bölgelerine ayırdıysa, bugün Shenzhen’de de “küresel istikrar” ve “barış” söylemi altında yürütülen şey, emperyalist ve bölgesel güç merkezlerinin etki alanlarını yeniden paylaşma çabasıdır.
Devrimci sosyalist açıdan bu tabloya bakıldığında üç temel gerçek öne çıkmaktadır:
Çok Kutupluluk Halkların Kurtuluşu Değildir: ABD hegemonyasının aşınması ve Çin ile Rusya’nın küresel masada ağırlık kazanması, kendiliğinden anti-emperyalist ya da özgürleştirici bir dünya düzeni yaratmaz. Farklı sermaye blokları arasındaki rekabet ve uzlaşılar, her koşulda ezilen halkların ve işçi sınıfının zararına işler.
Tepeden İnme Pazarlıklar Kalıcı Barış Getirmez: Ukrayna’dan İran’a uzanan çatışma hatlarında egemen sınıfların çıkarlarıyla örülen diplomatik manevralar, halkların kendi kaderini tayin hakkını yok saymaktadır. Gerçek barış, liderlerin kameralar önünde verdiği “tarih yazıyoruz” pozlarıyla değil, bölge halklarının emperyalist müdahalelere ve yerel despotizmlere karşı ortak mücadelesiyle kazanılabilir.
Fatura Emekçilere Kesiliyor: Gümrük tarifeleri, teknoloji savaşları ve bitmeyen silahlanma yarışı; dünya genelinde hayat pahalılığı, enflasyon, güvencesizlik ve demokratik hakların gaspı olarak emekçilerin sırtına yüklenmektedir.
Shenzhen’de kurulan masa, küresel kapitalizmin krizlerini çözmekten uzaktır. Emperyalist ve bölgesel güçlerin nüfuz paylaşımı hesaplarına karşı devrimci demokratik ve sosyalist yanıt; savaşa, sömürüye ve büyük güç vesayetine karşı halkların enternasyonalist dayanışmasını ve işçi sınıfının bağımsız siyasi hattını örgütlemektir.
