Munzur Gözeleri’nin “nitelikli doğal koruma alanı” ilan edilmesine karşı TMMOB’nin açtığı davada yargı süreci tamamlandı. Mahkeme, alanın statüsünün düşürülmesini hukuka aykırı buldu ve iptal kararı kesinleşti.
Tarihi Arka Plan: 1. Derece Sit Alanından “Nitelikli” Statüye
Munzur Gözeleri, 2003 yılında Erzurum Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından 1. Derece Doğal Sit Alanı olarak tescil edilmişti. Bu statü, bilimsel çalışmalar dışında her türlü insan müdahalesini ve yapılaşmayı kesin olarak yasaklıyordu.
Ancak 2020’li yılların başından itibaren bölge, “turizm ve rekreasyon” odaklı projelerin hedefi haline geldi. 2023 yılında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, alanın statüsünü “Nitelikli Doğal Koruma Alanı” olarak değiştirdi. Bu teknik terim değişikliği, aslında politik bir kapı aralıyordu: Nitelikli alanlarda içme suyu barajları, enerji santralleri (GES/RES) ve bazı turistik tesislerin yapımı yasal olarak mümkün hale geliyordu.
Politika ve İnanç Direnişi
Munzur Gözeleri, bölgedeki Alevi-Kızılbaş inancı için sadece bir doğa harikası değil, bir “ziyaretgah” ve kutsal bir mekândır. Devletin burayı “rekreasyon alanı” (mesire yeri) olarak kodlama çabası, yerel halk ve siyasi özneler tarafından inanç dünyasına bir müdahale olarak görüldü.
• “Peyzaj Projesi” adı altında bölgeye ahşap yollar ve ticari üniteler yapılması, doğanın metalaştırılması olarak eleştirildi.
• Dersim’deki demokratik kitle örgütleri ve TMMOB, projenin Ankara’dan, yerel halka danışılmadan dayatılmasını “merkeziyetçi bir müdahale” olarak niteledi.
Hukuki Sürecin Finali ve Kararın Anlamı
TMMOB’nin açtığı davada Erzincan İdare Mahkemesi ve nihayetinde kesinleşen yargı kararı, bakanlığın “statü düşürme” hamlesini hukuka aykırı buldu.
• Mahkeme, Munzur Gözeleri’nin “kesin korunacak hassas alan” niteliğine vurgu yaparak, bu hassas ekosistemin tahribata açık hale getirilmesini kamu yararına aykırı buldu.
• Bu karar, doğayı sadece ekonomik bir kaynak (turizm/enerji) olarak gören yaklaşımın karşısında, ekolojik ve kültürel değerlerin önceliğini tescilledi.
Bu Karar Neyi Değiştirecek?
Bu iptal kararı, Munzur Vadisi üzerinde planlanan diğer projeler (barajlar ve maden arama faaliyetleri) için de bir barikat görevi görecek. Siyasi düzlemde ise yerel inanç merkezlerinin “ticari işletme” haline getirilmesine karşı toplumsal bir direncin yargı nezdinde karşılık bulması, çevre hareketleri için büyük bir motivasyon kaynağı oldu.
Özetle; Munzur Gözeleri’nde “turizm” adı altında yürütülen politik hamle, hukukun ekosistem ve inanç değerlerini koruma altına almasıyla şimdilik durdurulmuş durumda. Gözler şimdi, bölgenin statüsünün “Kesin Korunacak Hassas Alan” olarak güncellenip güncellenmeyeceğinde.
