Türkiye sosyalist hareketi içinde İbrahim Kaypakkaya ismi yalnızca bir örgütsel geçmişi değil; aynı zamanda düzen içi çözümlere, parlamentarizme ve reformizme karşı köklü bir ideolojik kopuşu temsil eder. Kaypakkaya’nın teorik mirasının merkezinde devletin sınıfsal karakterine dair netlik, Kemalizmin eleştirisi, ulusal meselede ezilen halkların haklarının savunulması ve devrimci şiddetin zorunluluğu bulunur. Ancak bugün onun adı sıkça içeriksizleştirilmekte, sistem içi siyasete eklemlenen çevreler tarafından devrimci özünden koparılarak yeniden yorumlanmaktadır. Bu çarpıtmanın önemli örneklerinden biri, parlamenter yönelimi giderek belirginleşen ve reformist çizgiye yaklaşan yapılar üzerinden tartışılmaktadır.
Kaypakkaya’nın düşüncesi, devleti “tarafsız” bir aygıt olarak değil, egemen sınıfların baskı aracı olarak ele alır. Bu nedenle onun çizgisinde parlamenter mücadele temel değil, tali bir başlık olarak değerlendirilmiştir. Çünkü burjuva parlamentolarının işçi sınıfının kurtuluşunu sağlayamayacağı, tersine sistemi meşrulaştırdığı düşünülür. Kaypakkaya açısından devrim, seçimlerle değil; örgütlü halk mücadelesiyle mümkündür. Bu nedenle düzen siyasetine umut bağlayan her yaklaşım, zamanla devrimci hedeflerden uzaklaşma riski taşır.
Bugün bazı sosyalist çevrelerin yaşadığı dönüşüm tam da bu noktada tartışma yaratmaktadır. Devrimci mücadeleyi geri plana iten, sokak ve sınıf hareketi yerine seçim ittifaklarını merkeze koyan anlayışlar; kısa vadeli görünürlük uğruna düzen siyasetine bağımlı hale gelmektedir. Bu yaklaşım başlangıçta “taktik” olarak savunulsa da zamanla stratejik bir dönüşüme yol açar. Parlamento merkezli siyaset, düzenin sınırları içinde hareket etmeyi zorunlu kılar. Böylece sistemin temel kurumlarına yönelik devrimci eleştiri giderek yumuşar.
Tasfiyecilik tam da burada ortaya çıkar. Tasfiyecilik yalnızca örgütsel çözülme değil; devrimci çizginin ideolojik olarak boşaltılmasıdır. Devrim hedefinin yerini demokratikleşme söylemleri aldığında, sınıf mücadelesi kimlik temelli liberal politikalara sıkıştığında ve sosyalizm uzak bir gelecek hayaline dönüştürüldüğünde devrimci öz aşınır. Kaypakkaya’nın mirasının yalnızca semboller üzerinden sahiplenilip, onun devlet ve devrim anlayışının terk edilmesi ciddi bir çelişki yaratır.
Parlamenterizmle birlikte gelen reformizm, başlangıçta “halkın daha geniş kesimlerine ulaşma” gerekçesiyle savunulur. Ancak tarihsel deneyimler göstermiştir ki reformizm çoğu zaman düzenle uzlaşmayı beraberinde getirir. Devrimci hareketin dili yumuşar, sistem karşıtı söylem törpülenir ve mücadele düzen içi hak arayışına indirgenir. Bu süreçte sosyalizm, kapitalizmin alternatifi olmaktan çıkarak onun daha “adil” bir versiyonu gibi sunulmaya başlanır.
Oysa Kaypakkaya çizgisinin temel iddiası, devletin reformlarla dönüştürülemeyeceğidir. Ona göre egemen sınıfların iktidarı ancak devrimci bir kopuşla parçalanabilir. Bu nedenle parlamentarizmin merkezileştiği her siyasal hat, kaçınılmaz olarak düzen sınırlarına çekilir. Çünkü seçim mekanizması, sermaye düzeninin ideolojik hegemonyasını yeniden üretir. Düzen partileriyle kurulan ilişkiler, zamanla devrimci bağımsızlığı zedeler.
Bugün devrimci hareket açısından temel meselelerden biri, Kaypakkaya’nın mirasının nostaljik bir figüre dönüştürülmesine karşı çıkmaktır. Onun adı yalnızca anmalarda veya sloganlarda yaşatılarak değil; düzen karşıtı net ideolojik duruşla savunulabilir. Eğer devrim perspektifi terk edilir, parlamenter başarı temel hedef haline gelirse, Kaypakkaya’nın temsil ettiği kopuş ruhu da ortadan kalkar.
Bu nedenle sosyalist hareket içinde reformizm ve tasfiyecilik tartışmaları yalnızca örgütsel polemik değildir. Bu tartışmalar, sosyalizmin devrimci özüyle düzen içi siyaset arasındaki tarihsel ayrımı ifade eder. Kaypakkaya’nın düşüncesi bugün hâlâ bu ayrımın en keskin referanslarından biri olmaya devam etmektedir.
Rojda Ünsal