Gazi ve Ümraniye Katliamlarının 30’uncun yılında İnsan Hakları Derneği (İHD), bu karanlık olayların üzerindeki sis perdesinin kalkması ve adaletin tam anlamıyla sağlanması için bir çağrıda bulundu. 12-15 Mart 1995 tarihlerinde yaşanan ve 23 kişinin ölümüne, 408 kişinin yaralanmasına neden olan bu olaylar, Türkiye’nin yakın tarihindeki en tartışmalı ve acı dolu sayfalardan birini oluşturuyor. İHD, yaptığı açıklamada, katliamların faillerinin ya beraat ettiklerini ya da sembolik cezalarla kurtulduklarını belirterek, adaletin tesis edilmediğini vurguladı.
Dernek, yargı sürecinde ortaya çıkan Ergenekon davası bağlantılarına ve gizli tanık ifadelerine dikkat çekti. Bu ifadelere göre, saldırıların JİTEM kurucusu Veli Küçük’ün talimatıyla bir kontrgerilla timi tarafından gerçekleştirildiği iddia edildi. Ancak, bu bilgilere rağmen gerçek faillerin yargı önüne çıkarılmadığına dikkat çekildi. İHD, devlet gücü kullanılarak işlenen bu suçların zamanaşımına tabi tutulamayacağını ve gerçek bir yüzleşme ile adaletin sağlanması gerektiğini belirtti.
Açıklamada, dönemin İstanbul Valisi Hayri Kozakçıoğlu, Emniyet Müdürü Necdet Menzir, İçişleri Bakanı Nahit Menteşe, Başbakan Tansu Çiller, Emniyet Genel Müdürü Mehmet Ağar, Veli Küçük, Osman Gürbüz ve Mahmut Yıldırım gibi isimlerin de yargılanması gerektiği ifade edildi. İHD, katliamların tüm kontrgerilla bağlantılarının açığa çıkarılması çağrısında bulunarak, yargı kurumları ve siyasi iktidarı adaleti sağlamak için göreve davet etti.
Olayların Seyri:
12 Mart 1995’te, İstanbul’un Gazi Mahallesi’nde, genellikle Alevi vatandaşların yaşadığı bir bölgede, bir otomobilden açılan ateşle üç kahvehane ve bir pastane tarandı. Saldırıda bir Alevi dedesi hayatını kaybederken, çok sayıda kişi yaralandı. Olayın ardından, saldırıyı protesto eden halka güvenlik güçleri tarafından ateş açıldı ve 17 kişi daha öldü, yüzlerce kişi yaralandı. Ümraniye’deki protestolarda da 5 kişi hayatını kaybetti.
Gazi Mahallesi’ndeki ölümlerle ilgili açılan davada, 20 polis hakkında soruşturma başlatıldı. Ancak dava, “güvenlik gerekçesiyle” Trabzon’a taşındı ve 2000 yılında sonuçlandı. 18 polis beraat ederken, iki polis memuruna verilen kısa süreli hapis cezaları Yargıtay tarafından bozuldu ve cezalar daha da düşürülerek ertelendi. Polisler kısa süre içinde görevlerine geri döndü. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin yaşam hakkı ve etkili başvuru yolları ile ilgili maddelerini ihlal ettiğine hükmetti ve Türkiye’yi tazminata mahkûm etti.
Ümraniye’deki olaylarla ilgili başvurulara önce takipsizlik kararı verildi. AİHM, Türkiye’yi suçlu bulunca dava açıldı, ancak zamanaşımı gerekçesiyle kapatıldı. Yargıtay bu kararı bozdu ve 2018’de 200’ü aşkın polis hakkında dava yeniden açıldı. Ancak 23 yıl sonra görülen dava, delillere ulaşmanın imkânsızlaşması, tanıkların ve müştekilerin hayatını kaybetmiş olması gibi nedenlerle ilerleyemedi. 18 Aralık 2023’te İstanbul Anadolu 2. Ağır Ceza Mahkemesi, sanıkların beraatine karar verdi ve katliamın failleri bir kez daha korunmuş oldu.
Ancak, geçen 30 yıla rağmen, mağdurların ve yakınlarının adalet arayışı hala devam ediyor.
