Polonya’da hükümet ile Cumhurbaşkanlığı ve muhalefet arasında uzun süredir devam eden yargı çatışması, 30 Ekim 2026’da yeni bir aşamaya ulaştı. Varşova’daki Anayasa Mahkemesi çevresine polis sevk edilirken mahkeme yönetiminin görevden uzaklaştırıldığı duyuruldu. Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ise Senegal ziyaretini yarıda keserek ülkeye dönme kararı aldı.
Krizin merkezinde, Anayasa Mahkemesi’ndeki yargıçların atanması ve mahkemenin yönetimi üzerindeki siyasi mücadele bulunuyor.
Meclis çoğunluğunun seçtiği ancak Cumhurbaşkanı Nawrocki tarafından yemin ettirilmeyen yargıçlardan Anna Korwin-Piotrowska, Mahkeme Başkanı Bogdan Święczkowski ile yardımcısı Bartłomiej Sochański’nin görevlerine ara verildiğini açıkladı. Kararın mahkemenin internet sitesinde yayımlanmasının ardından mahkemenin resmî X hesabından açıklama yapıldı. Açıklamada, internet sitesinin hukuka aykırı biçimde ele geçirildiği, Korwin-Piotrowska’nın mahkemenin meşru bir üyesi olmadığı ve yaşananların darbe girişimi niteliği taşıdığı ileri sürüldü.
Polis, güvenlik tehdidi ve kendilerine yönelik saldırılar gerekçesiyle mahkeme arazisine girdi. Olaylar sırasında üç kişi gözaltına alındı.
Muhalefet lideri Jarosław Kaczyński yaşananları Anayasa Mahkemesi’ne saldırı ve darbe girişimi olarak nitelendirdi. Başbakan Donald Tusk ise hükümetin hukukun üstünlüğünü yeniden tesis ettiğini savundu.
Cumhurbaşkanı Nawrocki, gelişmeler üzerine Senegal’e gitmekte olan uçağının Varşova’ya dönmesini istedi. Polonya’da bulunması gerektiğini belirterek yurt dışı ziyaretini yarıda kesti.
Yargı üzerinden süren siyasi iktidar mücadelesi
Polonya’daki krizin geçmişi 2015 yılına, Hukuk ve Adalet Partisi’nin (PiS) iktidara gelmesine uzanıyor. PiS döneminde Anayasa Mahkemesi’ne yapılan atamalar, yargının bağımsızlığı ve mahkemenin meşruiyeti konusunda uzun süren tartışmalara yol açtı.
2023’te Donald Tusk liderliğindeki koalisyonun iktidara gelmesiyle bu çatışma yeni bir biçim aldı. Tusk hükümetinin desteklediği yeni yargıçlarla önceki dönemde atanan yargıçlar arasındaki meşruiyet tartışması çözülemedi. Cumhurbaşkanı Nawrocki’nin bazı yargıçların yemin işlemlerini kabul etmemesi de krizi derinleştirdi.
Bugün yaşananlar, Polonya’da yargı kurumlarının siyasi iktidar mücadelesinin merkezine yerleştiğini gösteriyor.
Yargı bağımsızlığı siyasi hesaplaşmanın gölgesinde
Polonya’daki gelişmeler, Avrupa’da sıkça savunulan liberal demokrasi ve hukukun üstünlüğü söyleminin sınırlarını bir kez daha ortaya koyuyor. Tusk hükümeti hukukun yeniden tesis edildiğini savunurken, PiS ve Cumhurbaşkanı Nawrocki yönetimi kuvvetler ayrılığının ihlal edildiğini ileri sürüyor.
Ancak çatışmanın iki tarafı da yargı kurumları üzerindeki siyasi etkisini koruma mücadelesi veriyor. Bir tarafta eski iktidarın yargı üzerindeki belirleyici konumunu sürdürme çabası, diğer tarafta yeni hükümetin kendi siyasi çizgisi doğrultusunda kurumları yeniden düzenleme girişimi bulunuyor.
Polisin Anayasa Mahkemesi’ne girmesi ve mahkeme yönetiminin görevden uzaklaştırılması, krizin yalnızca hukuki bir tartışma olmadığını açıkça gösteriyor.
Polonya örneği, burjuva parlamenter sistemde devlet kurumlarının tarafsızlığı iddiasının siyasi iktidar mücadelelerinden bağımsız olmadığını ortaya koyuyor. İktidar blokları arasındaki çatışmada hukuk, çoğu zaman egemen sınıfların ve siyasi güç odaklarının çıkarları doğrultusunda şekillendiriliyor. Bu mücadelede halkın demokratik iradesi ve gerçek yargı bağımsızlığı ise ikinci plana itiliyor.
